Lübnanlı tasarımcı Nada Debs, Özbekistan’ın başkenti Taşkent’te bulunan 18. yüzyıldan kalma Okhun Gozar Camii’ni, yapının malzeme tarihi, motifleri ve mekânsal ritimlerini ön plana çıkararak bir zanaat merkezine dönüştürdü. Özbekistan Sanat ve Kültür Geliştirme Vakfı’nın talebiyle hayata geçirilen Gozar of Artisans, seramik, nakış, ahşap oymacılığı ve mücevher gibi yerel el sanatlarını çağdaş bir sergileme programı içinde bir araya getiriyor. Uzun süredir kullanılmayan yapı, mimari kimliği korunarak sergi, eğitim ve buluşma işlevleriyle yeniden kullanıma açılıyor; kubbeler, kemerler, geleneksel sıva yüzeyleri ve ahşap işçiliği ise bu yeni kullanımın temel unsurlarını oluşturuyor.
Debs’in tasarım yaklaşımı, geleneksel Özbek zanaatının çağdaş bir ortamda deneyimlenebileceği kültürel bir alan yaratma fikrine dayanıyor. Bu doğrultuda yapının mevcut mimari özelliklerinin korunmasına dikkat edilmiş. Özellikle kubbeler ve kemerler, Taşkent’in İpek Yolu üzerindeki tarihine referans veren mekânsal öğeler olarak öne çıkıyor. Projenin atmosferi ise malzeme kullanımı, ışık, gölge ve kubbelerin ritmi aracılığıyla İpek Yolu’nun kültürel etkileşim mirasından etkileniyor.
Yenileme kapsamında yüzeyler geleneksel Özbek sıva teknikleriyle restore edilmiş ve dolaşımı düzenlemek amacıyla yeni açıklıklar oluşturulmuş. Sergilenen el sanatları eserleri için nötr bir arka plan yaratmak amacıyla iç mekânda ahşap, sıva, terrazzo ve yerel Gazgan mermerinden oluşan sade bir malzeme paleti tercih edilmiş.
İç mekânın karakterini belirleyen malzemelerden biri olan ahşap, mevcut kemerlere yerleştirilen özel üretim dolaplarda ve sergileme elemanlarında öne çıkıyor. Geleneksel oyma teknikleriyle detaylandırılmış ahşap paneller mekâna sıcaklık katarken, aydınlatma elemanları kubbelerin yüksekliğini vurguluyor. Kubbenin tabanında ise, İslam mimarisinde yaygın olarak görülen ve bal peteğini andıran üç boyutlu bir süsleme biçimi olan mukarnasların oluşturulmasında alçı işçiliğinden yararlanılmış.
Zanaat teknikleri mimari detaylarda da kendini gösteriyor. Ana kubbeye uygulanan Gange sıva işçiliğindeki ince nervürler, ışık ve gölge aracılığıyla yüzeye derinlik kazandırıyor. Geleneksel teknikler, mobilyadan sergileme sistemlerine, sıva detaylarından ahşap yüzeylere kadar farklı ölçeklerde kullanılarak projenin mimari dilini şekillendiriyor.
Gozar of Artisans’ta zanaatkârlık, bir süsleme unsurunun ötesinde, iç mekân tasarımının ve mekânsal deneyimin ayrılmaz bir parçası olarak ele alınıyor.
Proje Yılı: 2026
Lokasyon: Taşkent, Özbekistan
Mimar: Nada Debs
Fotoğraflar: Sebastian Bottcher