Türkiye mimarlık kültürüne katkı sunmak ve yapılı çevrenin niteliğini yükseltmek amacıyla 2002 yılında kurulan İstanbul Serbest Mimarlar Derneği – İstanbulSMD, 2005 yılından bu yana düzenlediği “S.O.S. İstanbul Mimarlık Öğrencilerine Açık Fikir Projesi Yarışması” aracılığıyla öğrencileri İstanbul’un sorunlu, ihmal edilmiş veya dönüşüm potansiyeli taşıyan alanları için alternatif projeler geliştirmeye teşvik ediyor.
Bu yıl İstanbul Planlama Ajansı- İPA desteğiyle “Harem Otogarının Geleceği” başlığıyla düzenlenen yarışmada İstanbul’un tarihsel ve kamusal açıdan önemli, ancak günümüzde işlevini büyük ölçüde yitirmiş alanlarından biri olan Harem Otogarı’nın geleceğini odağına alarak, alanın kamusal yarar, ulaşım ilişkileri, tarihsel çevre, doğal eşikler ve mevcut kentsel doku ile bütüncül bir ilişki kurularak nasıl yeniden ele alınabileceğini tartışmaya açıyor.
Türkiye ve KKTC’deki üniversitelerin ilgili bölümlerinde öğrenim gören lisans öğrencilerinin katılımına açık olan yarışmaya, bireysel olarak veya ekip hâlinde katılım sağlanabilecek. Projelerin son teslim tarihi 7 Aralık 2026 olarak açıklandı.
İstanbul’un hafızasında bir “kapı mekânı”: Harem Otogarı
1970’li yılların başında işletmeye açılan ve TCDD mülkiyetinde bulunan Harem Otogarı, 2000’li yıllara kadar yoğun biçimde kullanılarak İstanbul’un Anadolu Yakası’ndaki önemli giriş noktalarından biri oldu. Film ve romanlarda bir “kapı mekânı” olarak yer edinen Harem, yalnızca bir ulaşım yapısı değil, aynı zamanda İstanbul’un toplumsal ve kültürel belleğinin önemli parçalarından biri hâline geldi.
Kentin büyümesi ve ulaşım güzergâhlarının değişmesiyle birlikte Harem Otogarı’na yönelik talep zaman içinde azaldı. Bununla birlikte tesis, bugün de sınırlı sayıdaki sefer için hizmet vermeyi sürdürüyor.
Tarihî Yarımada, Pera ve Üsküdar arasındaki deniz kavşağının doğu kıyısında yer alan Harem Otogarı; Salacak kıyı bandının Selimiye Kışlası ve limanla buluştuğu, Anadolu Yakası’nın güneybatı ucunda ve Tarihî Yarımada’nın tam karşısında konumlanıyor. Kara ve demir yolları açısından bir son nokta, deniz ulaşımı açısından ise bir başlangıç noktası niteliği taşıyan alan, stratejik konumuyla İstanbul için önemli kentsel potansiyeller barındırıyor.
Harem Otogarı kamusal bir odak olarak nasıl yeniden tanımlanabilir?
“S.O.S. İstanbul 2026: Harem Otogarının Geleceği” yarışmasının ana sorusunu, günümüzde işlevi büyük ölçüde azalan bu değerli alanın kamusal yarar odağında nasıl yenilenebileceği oluşturuyor.
Yarışmacılardan Harem Otogarı’nı yalnızca bulunduğu alan üzerinden değil; semt, ilçe, Boğaziçi ve metropol ölçeğinde ele almaları bekleniyor. İstanbul’da yaşayanların ve kenti ziyaret edenlerin alana erişiminin planlanması ve çeşitlendirilmesinin yanı sıra alanın doğusunda bulunan yoğun konut dokusunun mevcut sakinliğinin ve bölgenin doğal özelliklerinin de gözetilmesi önem taşıyor.
Yarışma kapsamında kamusal programların ve açık alan kullanımlarının ağırlıkta olduğu öneriler beklenirken, alandaki mevcut yapıların korunması, dönüştürülmesi veya kaldırılması yönündeki kararlar yarışmacılara bırakılıyor. Bununla birlikte geliştirilecek projelerin mevcut düşük yapı yoğunluğunu koruması ve açık alan kullanımını önceliklendirmesi bekleniyor.
Yarışma sonucunda ortaya çıkacak projelerin Harem Otogarı’nı zaman içerisinde dönüşebilen, yaşayan ve kentle güçlü ilişkiler kuran yeni bir kamusal odak olarak ele alması; alanın geleceğine ilişkin toplumsal tartışmaya özgün ve nitelikli tasarım yaklaşımlarıyla katkı sunması hedefleniyor.
Danışman Jüri Üyeleri
Kurtul ERKMEN (İstanbulSMD Yönetim Kurulu Başkanı), Ebru ÜNVER KARAER (İstanbulSMD Yönetim Kurulu Üyesi), Erhan VURAL (İstanbulSMD Yönetim Kurulu Üyesi), Dilgün SAKLAR (İstanbulSMD Üyesi)
Asli Jüri Üyeleri
Merve GEDİK Mimar, Burcu GÖKSOY (Mimar-Jüri Başkanı), Pınar KESİM AKTAŞ (Mimar), Uğur ONUR (Mimar), Cihan SEVİNDİK (Mimar), Ertuğ UÇAR (Mimar), Mert ÜÇER (Mimar)
Yedek Jüri Üyeleri
Yusuf Burak DOLU (Mimar), Sinan TUNCER (Mimar)
Raportör
Kübra Elif DURĞUN (Mimar)
Detaylı bilgi ve iletişim için:
İstanbul Serbest Mimarlar Derneği
E-posta: [email protected]
Web adresi: ismd.org.tr
S.O.S. İstanbul Fikir Projesi Yarışması Hakkında
İstanbulSMD, 2005 yılından bu yana S.O.S. İstanbul Fikir Projesi Yarışması aracılığıyla kentin sorunlu, ihmal edilmiş veya dönüşüm potansiyeli taşıyan alanları için öğrencileri alternatif projeler üretmeye teşvik ediyor. İstanbul’da kentleşme ve mimarlık üretimi, özellikle kamusal alanlar söz konusu olduğunda yıllar içerisinde önemli kırılmalar yaşadı. Bu süreç, kentlilerin yaşadıkları yerlere ilişkin deneyimlerini ve farkındalıklarını da köklü biçimde değiştirdi. S.O.S. İstanbul, kentin karmaşık yapısını yeni fikirler, yeni üretimler ve yeni başlangıçlar için taşıdığı potansiyeller üzerinden tartışmaya açmayı amaçlıyor.
İstanbul Serbest Mimarlar Derneği – İstanbulSMD Hakkında
İstanbul Serbest Mimarlar Derneği, Türkiye mimarlık kültürüne katkı sunmak, mimarlık mesleğinin toplumdaki saygınlığını ve etkinliğini artırmak, kentsel planlama kararları ile kente yönelik müdahalelerin topluma karşı sorumluluk anlayışıyla gerçekleştirilmesini sağlamak ve yapılı çevrenin niteliğini yükseltmek amacıyla 2002 yılında kurulmuştur.
Vizyon ve sorumluluk sahibi serbest mimarların ortak inanç, özveri ve heyecanla başlattığı bir örgütlenme hareketi olan İstanbulSMD; mimarlık alanındaki estetik değerlerin, eğitim ve uygulama bilgisinin geliştirilmesine ve mesleğin yüksek standartlarda uygulanmasının teşvik edilmesine katkı sunmaktadır. Dernek bu amaçlarla konferanslar, paneller, yarışmalar, sergiler, ödül programları ve inceleme gezileri düzenlemekte; yayınlar ve projeler hazırlamaktadır.